Poëzie in de openbare ruimte: Een nieuwe samenwerking met Ellen Deckwitz

Hoe de Poem Booth poëzie naar de straat brengt, samen met een van Nederlands meest gevierde schrijvers

We zijn verheugd om een nieuwe samenwerking aan te kondigen met Ellen Deckwitz — gevierd dichter, columnist voor NRC, huidig stadsdichter van Amsterdam en winnaar van de prestigieuze Italiaanse Premio Ciampi voor haar bundel Hogere Natuurkunde. Haar werk staat bekend om zijn helderheid, humor en emotionele diepgang, en nu wordt het voor het eerst in een volledig nieuwe context gebracht: de Poem Booth.

De Poem Booth is geen traditionele poëzie-installatie. Geïnspireerd op de oude pasfotohokjes uit treinstations is het een machine die poëzie schrijft — niet generiek, maar persoonlijk. Druk op een knop en hij maakt een gedicht dat over jou gaat. Geen trucje, maar een moment van reflectie. Iets onverwachts, in taal die resoneert.

Ellen gaf ons iets ongelooflijk gulhartigs: toegang tot haar volledige poëtische oeuvre. Niet om te citeren, maar om van te leren. We werkten nauw met haar samen om een prompt te ontwikkelen — het verborgen mechanisme achter de Poem Booth — die een taalmodel in staat zou stellen gedichten te schrijven geïnspireerd op haar stem en toon. Bij onze eerste tests waren de resultaten er nog niet. Ellens poëzie bleek zo precies, zo gelaagd, dat het model moeite had om die helderheid te evenaren. Uiteindelijk werden de resultaten een stuk overtuigender door het model de prompt te laten aanpassen op basis van haar werk — in plaats van het te beperken.

Ellen was gefascineerd door dit proces. Ze is gepassioneerd door nieuwe technologie, maar nog meer door het toegankelijk houden van poëzie. Ze ziet de Poem Booth niet als een vervanging, maar als een nieuwe manier om haar werk te delen — om poëzie te brengen bij mensen die anders misschien nooit een dichtbundel zouden openslaan. "Het gaat erom poëzie van de pagina te tillen," vertelde ze ons, "en de openbare ruimte in."

"Het gaat erom poëzie van de pagina te tillen en de openbare ruimte in."

— Ellen Deckwitz, stadsdichter van Amsterdam

Daar leeft de Poem Booth volgens ons echt — niet alleen als kunstwerk, maar als een apparaat van ontmoeting. Het is niet iets om alleen te gebruiken, zoals een app. Het is een publiek, gedeeld moment. Je staat voor de spiegel, de machine ziet je, een gedicht verschijnt — en plotseling lees je het hardop voor. Met vrienden, vreemden, anderen om je heen. Dat gedeelde lezen, die korte verbinding, is wat de ervaring betekenis geeft.

De eerste gedichten uit deze samenwerking werden in het Italiaans gepresenteerd op de Salone Internazionale del Libro in Turijn, met de hulp van een literair vertaler die de taal ritmisch en melodisch aanpaste voor een Italiaans publiek. In slechts een paar dagen werden ruim 8.000 gedichten gemaakt. Het project werd ondersteund door het Nederlands Letterenfonds en de Nederlandse ambassade in Italië, als onderdeel van een bredere missie om Nederlandse literatuur in het buitenland zichtbaar te maken.

Maar voor ons ligt de echte impact ergens anders.

In een tijd van vluchtige berichten en eindeloos scrollen biedt de Poem Booth iets onverwacht blijvends. Niet alleen het geprinte gedicht — maar het gevoel dat het oproept. Een pauze. Een aanwezigheid. Een moment van verbinding.

Technologie hoeft niet te isoleren. Ze kan ons samenbrengen. Zeker wanneer ze in dienst staat van iets dat zo menselijk — en zo noodzakelijk — is als poëzie.